Η αφετηρία ήταν η 3η Δεκεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία, η οποία αποτελεί για εμάς αφορμή όχι μόνο για ενημέρωση, αλλά κυρίως για ουσιαστική κατανόηση. Το project που υλοποιούμε και που θα κορυφωθεί με τη δημιουργία μιας ταινίας μικρού μήκους με στιγμιότυπα από τη ζωή ανθρώπων με αναπηρία, δεν είναι μια αποσπασματική δράση. Είναι μια διαδρομή ενσυναίσθησης, σύνδεσης και βαθύτερης σκέψης.
Η πρώτη μας στάση ήταν η επίσκεψη στο Ειδικό Σχολείο (ΕΕΕΕΚ ΚΩ), στο πλαίσιο δράσεων συνεργασίας και κοινωνικής ευαισθητοποίησης. Μέσα από κοινές δραστηριότητες, όπως δεντροφύτευση και άλλες συμβολικές πράξεις προσφοράς, τα παιδιά βίωσαν τη χαρά της συνύπαρξης και της αποδοχής. Ήταν το πρώτο βήμα ενός project-έκπληξη που σταδιακά άρχισε να αποκαλύπτει τον σκοπό του.
Στη συνέχεια, υποδεχτήκαμε τον καλλιτέχνη Τριαντάφυλλο Ηλιάδη, που ζωγραφίζει με το στόμα. Με την παρουσία και τα λόγια του έστειλε ένα ισχυρό μήνυμα δύναμης και δημιουργικότητας. Απέδειξε πως η αναπηρία δεν περιορίζει το όνειρο ούτε τη δυνατότητα έκφρασης· μπορεί να μετατραπεί σε πηγή έμπνευσης, επιμονής και τέχνης. Οι μαθητές δεν άκουσαν απλώς μια ομιλία· ήρθαν σε επαφή με ένα ζωντανό παράδειγμα υπέρβασης.
Η τρίτη δράση, που αποτέλεσε και ένα ουσιαστικό βήμα προετοιμασίας για την ταινία, εστίασε στη μεταξύ τους γνωριμία και στην καλλιέργεια εμπιστοσύνης. Μέσα από βιωματικά δρώμενα, τα παιδιά που θα συμμετέχουν στην ταινία ήρθαν πιο κοντά, ένιωσαν ασφάλεια και άρχισαν να λειτουργούν ως ομάδα.
Κεντρικό στοιχείο της δράσης ήταν το βιωματικό παιχνίδι «Ένα βήμα μπροστά». Σε κάθε παιδί δόθηκε ένας ρόλος – περίπου δεκαπέντε διαφορετικοί ρόλοι που αντιπροσώπευαν μαθητές με ή χωρίς κάποια μορφή αναπηρίας. Στη συνέχεια διαβάζονταν προτάσεις που αφορούσαν την καθημερινότητα, τις ευκαιρίες, την πρόσβαση, την αποδοχή. Όσοι ένιωθαν ότι η πρόταση τα αφορούσε, έκαναν ένα βήμα μπροστά.
Σταδιακά δημιουργήθηκε μια εικόνα που μιλούσε από μόνη της: κάποια παιδιά προχώρησαν πολύ μπροστά, ενώ άλλα έμειναν σχεδόν στην αρχική τους θέση. Υπήρξαν ρόλοι που δεν κατάφεραν να κάνουν ούτε ένα βήμα. Η σιωπηλή αυτή «απόσταση» έγινε η αφετηρία για βαθιά συζήτηση.
Μιλήσαμε για το γεγονός ότι δεν ξεκινούν όλοι από το ίδιο σημείο. Όχι επειδή δεν μπορούν, αλλά επειδή οι συνθήκες, το περιβάλλον και οι κοινωνικές δομές δεν προσφέρουν σε όλους τις ίδιες ευκαιρίες. Τα παιδιά κλήθηκαν να αναρωτηθούν: Οι διαφορές αυτές οφείλονται στην ίδια την αναπηρία ή στα εμπόδια που θέτει η κοινωνία; Τι ρόλο παίζει η πρόσβαση; Η αποδοχή; Η υποστήριξη;
Συμπλήρωσαν χαρτάκια με σκέψεις για τα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας – από τα εμπόδια στην προσβασιμότητα μέχρι τις προκαταλήψεις και την έλλειψη ουσιαστικής συμπερίληψης. Μοιράστηκαν τα συναισθήματά τους για τον ρόλο που υποδύθηκαν: αμηχανία, απογοήτευση, θυμό, αλλά και ενσυναίσθηση. Συζήτησαν τι θα έπρεπε να αλλάξει στο σχολείο και στην κοινωνία, ώστε κανένα παιδί να μη μένει πίσω.
Η δράση αυτή δεν ήταν απλώς ένα παιχνίδι ρόλων. Ήταν μια εμπειρία κατανόησης. Ένα μάθημα ζωής που μας έφερε ένα βήμα πιο κοντά στον στόχο μας: να δημιουργήσουμε μια ταινία που δεν θα παρουσιάζει απλώς εικόνες, αλλά θα μεταφέρει ουσία. Να δείξουμε ότι η ισότητα δεν σημαίνει ότι όλοι βαδίζουμε το ίδιο· σημαίνει ότι φροντίζουμε ώστε όλοι να έχουν τη δυνατότητα να προχωρήσουν.
Θωμαΐδου Άννα, Ιωαννίδης Αλέξης, Καραγιάννη Σοφία, Πέρου Εύη, Στέφου Παναγιώτα
Η δράση «Ένα βήμα μπροστά» όπως την προσαρμόσαμε για το συγκεκριμένο θέμα:
ΚΑΡΤΑ 1
Ηλικία: 15 ετών
Ιδιότητα: Μαθήτρια Γυμνασίου
Χρησιμοποιείς αναπηρικό αμαξίδιο μετά από ατύχημα. Το σχολείο σου δεν έχει ασανσέρ και οι αίθουσες δεν είναι όλες προσβάσιμες. Συχνά χρειάζεσαι βοήθεια για να μετακινηθείς. Οι συμμαθητές σου είναι καλοί μαζί σου, αλλά πολλές φορές νιώθεις ότι εξαρτάσαι από άλλους για πράγματα που θα ήθελες να κάνεις μόνη σου.
ΚΑΡΤΑ 2
Ηλικία: 16 ετών
Ιδιότητα: Μαθητής Λυκείου
Είσαι τυφλός και χρησιμοποιείς λευκό μπαστούνι και κινητό με πρόγραμμα ανάγνωσης οθόνης. Η οικογένειά σου σε στηρίζει, αλλά στο σχολείο δεν υπάρχουν πάντα βιβλία σε προσβάσιμη μορφή. Χρειάζεται συχνά να ζητάς διευκολύνσεις, κάτι που σε κάνει να νιώθεις ότι ξεχωρίζεις.
ΚΑΡΤΑ 3
Ηλικία: 14 ετών
Ιδιότητα: Μαθήτρια Γυμνασίου
Είσαι κωφή και επικοινωνείς κυρίως στη νοηματική γλώσσα. Στο σχολείο δεν υπάρχει διερμηνέας νοηματικής. Προσπαθείς να παρακολουθείς διαβάζοντας χείλη, αλλά αυτό είναι κουραστικό και συχνά χάνεις πληροφορίες.
ΚΑΡΤΑ 4
Ηλικία: 17 ετών
Ιδιότητα: Μαθητής Λυκείου
Είσαι στο φάσμα, έχεις δηλαδή αυτισμό υψηλής λειτουργικότητας. Τα πας πολύ καλά στα μαθήματα, αλλά δυσκολεύεσαι στις ομαδικές εργασίες και στις κοινωνικές συναναστροφές. Οι δυνατοί θόρυβοι και οι αλλαγές σε αγχώνουν. Κάποιες φορές σε θεωρούν απόμακρο ή «περίεργο».
ΚΑΡΤΑ 5
Ηλικία: 13 ετών
Ιδιότητα: Μαθήτρια Γυμνασίου
Δυσκολεύεσαι πολύ στο διάβασμα και στην ορθογραφία. Δεν έχεις επίσημη διάγνωση και οι καθηγητές πιστεύουν ότι δεν προσπαθείς αρκετά. Αγχώνεσαι σε κάθε γραπτό διαγώνισμα και φοβάσαι μήπως σε θεωρούν λιγότερο ικανή.
ΚΑΡΤΑ 6
Ηλικία: 16 ετών
Ιδιότητα: Μαθητής ΕΠΑΛ
Έχεις χρόνιο νόσημα και χρειάζεται να λείπεις συχνά από το σχολείο για εξετάσεις και θεραπείες. Κουράζεσαι εύκολα, αλλά αυτό δεν φαίνεται εξωτερικά. Κάποιοι πιστεύουν ότι υπερβάλλεις ή ότι «δικαιολογείσαι».
ΚΑΡΤΑ 7
Ηλικία: 15 ετών
Ιδιότητα: Μαθήτρια Γυμνασίου
Ζεις με έντονη αγχώδη διαταραχή. Οι εξετάσεις, οι παρουσιάσεις και το να μιλάς μπροστά σε άλλους σε δυσκολεύουν πολύ. Φοβάσαι να το πεις ανοιχτά, γιατί έχεις ακούσει ότι «είναι απλώς στο μυαλό σου».
ΚΑΡΤΑ 8
Ηλικία: 17 ετών
Ιδιότητα: Μαθητής Λυκείου
Έχεις ήπια νοητική αναπηρία. Χρειάζεσαι περισσότερο χρόνο για να κατανοήσεις την ύλη. Προσπαθείς πολύ, αλλά σπάνια σε διαλέγουν για ομαδικές εργασίες. Νιώθεις ότι οι άλλοι αποφασίζουν για εσένα χωρίς να σε ρωτούν.
ΚΑΡΤΑ 9
Ηλικία: 16 ετών
Ιδιότητα: Μαθητής Λυκείου
Ζεις σε ευκατάστατη οικογένεια που σε στηρίζει σε όλα. Το σχολείο είναι κοντά στο σπίτι σου, έχεις πρόσβαση σε φροντιστήρια και τεχνολογία. Οι χώροι που κινείσαι καθημερινά είναι σχεδιασμένοι έτσι ώστε να μη χρειάζεται να σκέφτεσαι αν μπορείς να συμμετέχεις.
ΚΑΡΤΑ 10
Ηλικία: 15 ετών
Ιδιότητα: Μαθήτρια ΕΠΑΛ
Δεν αντιμετωπίζεις ιδιαίτερες δυσκολίες στη μάθηση ή στην καθημερινότητά σου. Συμμετέχεις εύκολα σε σχολικές και εξωσχολικές δραστηριότητες. Σπάνια χρειάζεται να ζητήσεις προσαρμογές ή βοήθεια για να κάνεις αυτό που θέλεις.
ΚΑΡΤΑ 11
Ηλικία: 17 ετών
Ιδιότητα: Μαθήτρια Λυκείου
Ζεις σε οικογένεια με υψηλό μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο. Έχεις δικό σου δωμάτιο για διάβασμα, υπολογιστή, φροντιστήρια και υποστήριξη σε ό,τι χρειαστείς. Το σχολείο σου είναι σύγχρονο και πλήρως προσβάσιμο. Δεν έχεις χρειαστεί ποτέ να σκεφτείς αν ένας χώρος ή μια δραστηριότητα σε αποκλείει.
ΚΑΡΤΑ 12
Ηλικία: 16 ετών
Ιδιότητα: Μαθητής Λυκείου
Αθλείσαι, συμμετέχεις σε ομάδες και κοινωνικές δραστηριότητες. Μετακινείσαι εύκολα μόνος σου και οι χώροι που πηγαίνεις είναι σχεδιασμένοι για εσένα. Οι καθηγητές έχουν υψηλές προσδοκίες από εσένα και συνήθως τις εκπληρώνεις χωρίς ιδιαίτερο άγχος.
ΚΑΡΤΑ 13
Ηλικία: 18 ετών
Ιδιότητα: Μαθήτρια Λυκείου
Οι γονείς σου σε ενθαρρύνουν και σε στηρίζουν σε κάθε επιλογή σου. Έχεις πρόσβαση σε τεχνολογία, μαθήματα, ταξίδια και εμπειρίες. Νιώθεις ότι μπορείς να σχεδιάζεις το μέλλον σου χωρίς να σκέφτεσαι εμπόδια ή περιορισμούς.
ΚΑΡΤΑ 14
Ηλικία: 15 ετών
Ιδιότητα: Μαθητής Γυμνασίου
Ζεις σε περιοχή με καλές υποδομές. Το σχολείο σου έχει εύκολη πρόσβαση, σύγχρονες αίθουσες και υποστήριξη. Συμμετέχεις άνετα σε εκδρομές, σχολικές δράσεις και εξωσχολικές δραστηριότητες. Σπάνια χρειάζεται να ζητήσεις βοήθεια.
ΚΑΡΤΑ 15
Ηλικία: 18 ετών
Ιδιότητα: Μαθήτρια Λυκείου
Χρησιμοποιείς αναπηρικό αμαξίδιο από μικρή ηλικία. Το σπίτι σου είναι πλήρως προσαρμοσμένο, αλλά το σχολείο και οι δημόσιοι χώροι όχι πάντα. Για να συμμετέχεις σε δραστηριότητες χρειάζεται συχνά προγραμματισμός και βοήθεια από άλλους. Κάποιες φορές νιώθεις ότι πρέπει να επιμένεις για πράγματα που για άλλους θεωρούνται αυτονόητα.
«Κάνε ένα βήμα μπροστά αν…»
(Τις διαβάζουμε αργά, μία-μία)
- Μπορείς να μπεις στο σχολείο σου χωρίς να χρειαστείς βοήθεια.
- Μπορείς να μετακινηθείς με τα μέσα μεταφοράς χωρίς άγχος ή σχεδιασμό από πριν.
- Στο σχολείο σου υπάρχουν οι υποδομές που χρειάζεσαι για να παρακολουθείς το μάθημα.
- Δεν χρειάζεται να εξηγείς συχνά γιατί χρειάζεσαι διαφορετική αντιμετώπιση.
- Οι εκπαιδευτικοί πιστεύουν στις δυνατότητές σου από την αρχή.
- Μπορείς να συμμετέχεις σε εκδρομές και δράσεις χωρίς ειδικές ρυθμίσεις.
- Νιώθεις άνετα να ζητήσεις βοήθεια χωρίς να φοβάσαι ότι θα κριθείς.
- Η καθημερινότητά σου δεν εξαρτάται από τη βοήθεια άλλων.
- Το σώμα ή η κατάσταση της υγείας σου δεν περιορίζει τις επιλογές σου.
- Μπορείς να συγκεντρωθείς στο μάθημα χωρίς πρόσθετο άγχος.
- Έχεις ίσες ευκαιρίες με τους συμμαθητές σου να δείξεις τι αξίζεις.
- Οι χώροι που χρησιμοποιείς είναι φτιαγμένοι και για εσένα.
- Δεν έχεις νιώσει ότι πρέπει να αποδείξεις διπλά την αξία σου.
- Το σχολείο προσαρμόζεται σε εσένα και όχι εσύ στο σχολείο.
- Μπορείς να ονειρεύεσαι το μέλλον σου χωρίς να σκέφτεσαι εμπόδια.