Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και ενθουσιασμό, 37 μαθητές της Α’ και Β’ Λυκείου του 1ου ΕΠΑ.Λ Κω, συνοδευόμενοι από τρεις εκπαιδευτικούς, συμμετείχαν σε τριήμερη εκπαιδευτική εκδρομή στο Γυαλί και στη Νίσυρο, στο πλαίσιο του προγράμματος «Η Νίσυρος και τα δώρα της θερμότητας». Η δράση αυτή εντάσσεται στην προσπάθεια του σχολείου για σύνδεση της θεωρητικής γνώσης με τη βιωματική μάθηση και την άμεση επαφή των μαθητών με το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Παρά τις μικρές δυσκολίες κατά την αναχώρηση, η εκδρομή ολοκληρώθηκε με επιτυχία, προσφέροντας στους συμμετέχοντες πλούσιες εμπειρίες και πολύτιμες γνώσεις.
Την πρώτη ημέρα, η ομάδα αναχώρησε νωρίς το πρωί από το λιμάνι της Καρδάμαινας με προορισμό τη νησίδα Γυαλί. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης πραγματοποιήθηκε οργανωμένη ξενάγηση στις εγκαταστάσεις της εταιρείας ΛΑΒΑ Μεταλλευτική & Λατομική Α.Ε. (μέλος του Ομίλου ΗΡΑΚΛΗΣ), η οποία δραστηριοποιείται στο νησί από το 1952. Οι μαθητές ενημερώθηκαν για τη διαδικασία εξόρυξης της ελαφρόπετρας (κίσσηρης), ενός ιδιαίτερα σημαντικού ηφαιστειακού υλικού με ευρεία χρήση στις κατασκευές, τη γεωργία και τη βιομηχανία. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο γεγονός ότι το Γυαλί αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εξαγωγικά κέντρα ελαφρόπετρας διεθνώς, με ετήσια παραγωγή που αγγίζει το 1 εκατομμύριο τόνους. Παράλληλα, έγινε αναφορά και στην εξόρυξη περλίτη από την εταιρεία Aegean Perlites SA. Επιπλέον, οι μαθητές γνώρισαν τα βασικά γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, τη μοναδική του χλωρίδα και τη σημασία του ως Τοπίου Φυσικού Κάλλους.
Στη συνέχεια, η αποστολή μετέβη στη Νίσυρο, όπου οι μαθητές εγκαταστάθηκαν στο ξενοδοχείο τους. Ακολούθησε περιήγηση στον παραδοσιακό οικισμό του Μανδρακίου, με αναφορά στην αρχιτεκτονική, την τοπική οικονομία και τη γαστρονομία του νησιού. Το βράδυ, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να συμμετάσχουν στο ιδιαίτερο τοπικό έθιμο της υποδοχής του Μάη, μια ζωντανή παράδοση που διατηρείται αναλλοίωτη στο πέρασμα των χρόνων. Λίγο πριν τα μεσάνυχτα της 30ής Απριλίου, κάτοικοι κάθε ηλικίας συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία του χωριού και, με τη συνοδεία παραδοσιακών οργάνων, ξεκινούν μια μουσική περιήγηση («περαντζάδα») στα στενά σοκάκια. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής, οι συμμετέχοντες σταματούν έξω από σπίτια, κάτω από μπαλκόνια και αυλές, τραγουδώντας το «Τραγούδι του Μάη», ένα παραδοσιακό άσμα με ευχές για υγεία, ευημερία και καλή σοδειά. Οι κάτοικοι υποδέχονται την πομπή με κεράσματα, ενισχύοντας το πνεύμα φιλοξενίας και συλλογικότητας. Το έθιμο αυτό συμβολίζει την αναγέννηση της φύσης και τη μετάβαση από τον χειμώνα στην άνοιξη, ενώ παράλληλα ενισχύει τους δεσμούς της τοπικής κοινωνίας.
Τη δεύτερη ημέρα, μετά το πρωινό, πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στην Παναγία τη Σπηλιανή, ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά μνημεία της Νισύρου, το οποίο βρίσκεται εντός των τειχών του παλαιού ενετικού κάστρου. Οι μαθητές ενημερώθηκαν για την ιστορία και τη θρησκευτική σημασία του χώρου. Στη συνέχεια, επισκέφθηκαν τη μονή της Παναγίας Κυράς, όπου γνώρισαν τοπικά έθιμα και παραδόσεις. Το πανηγύρι της Παναγίας Κυράς, που παραδοσιακά εορτάζεται και την Πρωτομαγιά, αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τοπικά δρώμενα της Νισύρου και ξεχωρίζει για τον έντονα συλλογικό και βιωματικό του χαρακτήρα.
Κατά τη διάρκεια του πανηγυριού, οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στον χώρο της μονής, πολλοί από αυτούς φορώντας παραδοσιακές φορεσιές –οι άνδρες με τις χαρακτηριστικές βράκες και οι γυναίκες με κεντημένα πουκάμισα– διατηρώντας ζωντανά τα στοιχεία της τοπικής ταυτότητας. Η προετοιμασία του πανηγυριού αποτελεί συλλογική διαδικασία, καθώς οι κάτοικοι συμβάλλουν στην οργάνωση, την παρασκευή φαγητού και τη φιλοξενία των επισκεπτών. Προσφέρονται παραδοσιακά εδέσματα, όπως φαγητά μαγειρεμένα σε μεγάλα καζάνια, τοπικά τυριά, ψωμί και γλυκίσματα, ενώ δεν λείπει το κρασί και η ζωντανή μουσική. Το γλέντι συνοδεύεται από παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα χαράς και συμμετοχής. Το πανηγύρι δεν έχει μόνο θρησκευτικό χαρακτήρα, αλλά λειτουργεί και ως μέσο κοινωνικής συνοχής, ενισχύοντας τους δεσμούς μεταξύ των κατοίκων και των επισκεπτών
Ακολούθησε επίσκεψη στα Δημοτικά Λουτρά Νισύρου, όπου οι μαθητές ενημερώθηκαν για τη σημασία των ιαματικών πηγών του νησιού, οι οποίες συνδέονται άμεσα με τη γεωθερμική δραστηριότητα της περιοχής. Έγινε αναφορά στις θεραπευτικές ιδιότητες των υδροθειούχων νερών και στη συμβολή τους στην ανάπτυξη του ιαματικού τουρισμού. Έπειτα, πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στη μονάδα αφαλάτωσης του νησιού, όπου οι μαθητές γνώρισαν έναν από τους πιο σημαντικούς σύγχρονους μηχανισμούς κάλυψης των αναγκών ύδρευσης της Νισύρου. Ενημερώθηκαν για τη διαδικασία αφαλάτωσης του θαλασσινού νερού και τη μετατροπή του σε πόσιμο, καθώς και για τη σημασία της συγκεκριμένης τεχνολογίας για τα νησιωτικά περιβάλλοντα, τα οποία αντιμετωπίζουν συχνά προβλήματα λειψυδρίας. Τονίστηκε επίσης η συμβολή της μονάδας στην καθημερινή ζωή των κατοίκων και στη βιώσιμη ανάπτυξη του νησιού.
Ακολούθησε επίσκεψη στα Λουτρά Παντελίδη στους Πάλους, ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά συγκροτήματα ιαματικού τουρισμού της Νισύρου. Το επιβλητικό αυτό κτίριο, που ιδρύθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα από τον γιατρό Πανταλέοντα Παντελίδη, υπήρξε κάποτε ένα από τα πιο σύγχρονα θεραπευτήρια της Μεσογείου, φιλοξενώντας εκατοντάδες επισκέπτες. Οι μαθητές ενημερώθηκαν για τη λειτουργία του χώρου, τη σύνδεσή του με τις ιαματικές πηγές της περιοχής και τις θεραπευτικές ιδιότητες των υδροθειούχων νερών, τα οποία σχετίζονται άμεσα με τη γεωθερμική δραστηριότητα του νησιού. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ιαματική πηγή της Παναγίας της Θερμιανής, γνωστή και ως «Πηγή του Ιπποκράτη», η οποία αναβλύζει σε θερμοκρασία περίπου 33°C και ήταν γνωστή για τις θεραπευτικές της ιδιότητες ήδη από την αρχαιότητα. Παρά τη σημερινή του εγκατάλειψη, το συγκρότημα διατηρεί τη μοναδική αρχιτεκτονική και ιστορική του αξία, αποτελώντας χαρακτηριστικό παράδειγμα της παλαιότερης ανάπτυξης του ιαματικού τουρισμού στην Ελλάδα. Οι μαθητές κατά την επίσκεψή τους εκεί εντυπωσιάστηκαν και, για ακόμη μια φορά, κατάλαβαν πως η σύνδεση με την Κω δεν είναι μόνο συμβολική αλλά και ουσιαστική: τόσο η Κως όσο και η Νίσυρος ανήκουν στο ίδιο γεωλογικό και πολιτισμικό περιβάλλον του νοτιοανατολικού Αιγαίου, όπου η ηφαιστειακή δραστηριότητα δημιούργησε πλήθος ιαματικών πηγών. Έτσι, η «Πηγή του Ιπποκράτη» αποτελεί μια ακόμη απόδειξη της διαχρονικής σχέσης της ιπποκρατικής ιατρικής με το φυσικό περιβάλλον των Δωδεκανήσων.
Ακολούθησε επίσκεψη στο Παλαιόκαστρο της Νισύρου, ένα από τα πιο εντυπωσιακά και καλύτερα διατηρημένα αρχαία οχυρωματικά έργα του Αιγαίου. Το κάστρο βρίσκεται σε στρατηγική θέση πάνω από το Μανδράκι και προσφέρει πανοραμική θέα προς το λιμάνι και τη γύρω θαλάσσια περιοχή, γεγονός που εξηγεί τη μεγάλη του αμυντική σημασία στην αρχαιότητα. Το Παλαιόκαστρο χρονολογείται στον 4ο αιώνα π.Χ. και θεωρείται χαρακτηριστικό δείγμα αρχαίας ελληνικής οχυρωματικής τεχνικής. Τα τείχη του είναι κατασκευασμένα από τεράστιους ηφαιστειακούς λίθους, κυρίως βασαλτικό ανδεζίτη, υλικό που προέρχεται από το ηφαιστειακό περιβάλλον του νησιού. Εντυπωσιακό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι οι λίθοι έχουν τοποθετηθεί με απόλυτη ακρίβεια, χωρίς τη χρήση συνδετικού υλικού, γεγονός που αναδεικνύει την υψηλή τεχνική των αρχαίων κατασκευαστών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αρχαία επιγραφή που διατηρείται στο τείχος, η οποία καθόριζε τη δημόσια ζώνη γύρω από το κάστρο και απαγόρευε την ιδιωτική δόμηση σε συγκεκριμένη απόσταση, δείχνοντας την οργανωμένη πολεοδομική αντίληψη της εποχής. Παράλληλα, η θέση του κάστρου εξυπηρετούσε τον έλεγχο των θαλάσσιων δρόμων και την προστασία του οικισμού από πιθανές επιδρομές. Η επίσκεψη στο Παλαιόκαστρο αποτέλεσε για τους μαθητές μια σημαντική βιωματική εμπειρία, καθώς συνδύασε την ιστορία με το μοναδικό ηφαιστειακό τοπίο της Νισύρου, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα του πολιτιστικού και φυσικού πλούτου του νησιού.
Την τρίτη ημέρα, η αποστολή κατευθύνθηκε προς το χωριό Νικιά και επισκέφθηκε το Ηφαιστειολογικό Μουσείο Νισύρου. Καθοριστική ήταν η συμβολή της γεωλόγου κας Μαρίας Μελαχροινάκη, η οποία με σαφή και κατανοητό τρόπο παρουσίασε στους μαθητές τη γεωλογική εξέλιξη της Νισύρου, τη δημιουργία της καλντέρας και τη λειτουργία του ηφαιστείου, απαντώντας παράλληλα σε πλήθος ερωτήσεων.
Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στον κρατήρα «Στέφανο», όπου, με την καθοδήγησή της κας Μελαχροινάκη, οι μαθητές παρατήρησαν από κοντά τα γεωθερμικά φαινόμενα, όπως τις φουμαρόλες και το θερμό έδαφος, αποκτώντας μια μοναδική βιωματική εμπειρία και εμβαθύνοντας στην κατανόηση των φυσικών διεργασιών.
Μετά την ολοκλήρωση των επισκέψεων, η ομάδα επέστρεψε στα Νικιά, έναν από τους πιο γραφικούς και ιδιαίτερους οικισμούς της Νισύρου, χτισμένο στο χείλος της καλντέρας σε υψόμετρο περίπου 400 μέτρων. Η θέση του προσφέρει εντυπωσιακή πανοραμική θέα προς τον ηφαιστειακό κρατήρα και το Αιγαίο, καθιστώντας το σημείο μοναδικής φυσικής ομορφιάς και γεωλογικού ενδιαφέροντος.
Στην κεντρική πλατεία του χωριού, την περίφημη «Πόρτα», οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να δουν από κοντά το χαρακτηριστικό ελλειπτικό βοτσαλωτό δάπεδο (χοχλάκι), έργο του Νισύριου τεχνίτη Πασχάλη Πασχαλάκη, το οποίο θεωρείται ένα από τα πιο καλαίσθητα δείγματα λαϊκής τέχνης στον ελλαδικό χώρο. Δίπλα στην πλατεία δεσπόζει ο Ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου με το ιδιαίτερο καμπαναριό του, στοιχείο που αναδεικνύει τη θρησκευτική και αρχιτεκτονική παράδοση του οικισμού. Κατά την περιήγηση στα στενά δρομάκια, οι μαθητές γνώρισαν την παραδοσιακή δωδεκανησιακή αρχιτεκτονική, με τα λευκά σπίτια, τις πολύχρωμες ξύλινες πόρτες και τα μικρά αυλές γεμάτες λουλούδια. Παρά τη λιγοστή πλέον μόνιμη κατοίκηση, το χωριό διατηρεί μια αυθεντική και ήρεμη ατμόσφαιρα, που αποτυπώνει τον τρόπο ζωής παλαιότερων εποχών. Η επίσκεψη στα Νικιά ολοκληρώθηκε με γεύμα σε τοπικό χώρο εστίασης, όπου οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να δοκιμάσουν παραδοσιακές γεύσεις της νισύρικης κουζίνας. Η εμπειρία αυτή συνέβαλε στην καλύτερη κατανόηση της σχέσης του τόπου με το ηφαιστειακό του περιβάλλον και την πολιτιστική του ταυτότητα.
Κατά την επιστροφή πραγματοποιήθηκε στάση στον Εμπορειό, όπου οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά ένα από τα πιο εντυπωσιακά και ιδιαίτερα φυσικά φαινόμενα της Νισύρου, τη λεγόμενη «φυσική σάουνα». Πρόκειται για ένα γεωθερμικό φαινόμενο που δημιουργείται από ατμούς οι οποίοι αναβλύζουν από τα έγκατα της γης μέσω μικρών ρωγμών και σχισμών στο έδαφος, αποτέλεσμα της έντονης ηφαιστειακής δραστηριότητας του νησιού. Η μικρή σπηλιά στην είσοδο του οικισμού λειτουργεί σαν φυσικός θάλαμος, όπου η θερμοκρασία παραμένει αυξημένη και η υγρασία ιδιαίτερα έντονη, δημιουργώντας συνθήκες που θυμίζουν χαμάμ. Οι υδρατμοί που εκλύονται είναι πλούσιοι σε θειούχες ενώσεις, γεγονός που συνδέει το φαινόμενο με τα υπόλοιπα γεωθερμικά στοιχεία της περιοχής, όπως οι ιαματικές πηγές και οι φουμαρόλες του ηφαιστείου. Οι μαθητές παρατήρησαν από κοντά το φαινόμενο και ενημερώθηκαν για τον τρόπο με τον οποίο η θερμότητα του υπεδάφους επηρεάζει τη μορφολογία και τη ζωή στο νησί.
Η εκδρομή ολοκληρώθηκε με την επιστροφή στην Κω το απόγευμα του Σαββάτου, αφήνοντας στους μαθητές σημαντικά εκπαιδευτικά οφέλη, νέες γνώσεις και πολύτιμες εμπειρίες.
Αρχηγός εκδρομής: Παπανικολάου Φίλιππος
Συνοδοί εκπαιδευτικοί: Θωμαΐδου Άννα, Παπαγιαννόπουλος Αθανάσιος
Φωτογραφίες:
Σετ 1, 2: Φίλιππος Παπανικολάου
Σετ 3: Θάνος Παπαγιαννόπουλος
Σετ 4: Άννα Θωμαΐδου
Σετ 5: Σοφία Καραγιάννη
Όλες οι φωτογραφίες στον σύνδεσμο:
https://photos.google.com/share/AF1QipNzmfCLInrQRMDlvab6V3wzehVA2SAfrz-xPsGsGTv6PxsgiKxHVMd3D70i2R_AHQ?key=T3ZNYmRrd0kweFNNLUg1NUxyMlRjck5KSjNXeE5R
